LOKALNI FENOMEN U JUŽNOM BANATU
Veče uoči Sekovanja: Običaj koji živi u Vršcu
(U)sekovanje u Vršcu: Između hrišćanskog kanona, vinogradarske tradicije i komšijskog roštilja
Dok se širom Srbije 11. septembar i praznik Usekovanja glave Svetog Jovana Krstitelja obeležavaju u tišini, uz strog post i uzdržavanje od slavlja, u Vršcu i njegovoj neposrednoj okolini noć uoči ovog dana nosi potpuno drugačiju, gotovo jedinstvenu atmosferu. U noći između 10. i 11. septembra, vršačke ulice preplavljuju miris dima, pečenog mesa i zvuk komšijskog žagora.
Usekovanje glave Svetog Jovana Krstitelja
Nezatvorene kapije, vatrice na trotoarima i rešetke za roštilj postavljene ispred kuća decenijama su zaštitni znak ove specifične vršačke večeri, čiji se glavni gastro-simbol prenosi generacijama — domaća banatska kobasica.
Praznik strogog posta i ulična gozba uoči njega
Za sam dan Usekovanja, u narodu poznatiji kao Sekovanje, crkveni kanon i narodna verovanja nalažu strog post. Ne jede se ništa crveno, što simbolizuje prolivenu krv svetitelja — od paradajza do grožđa — i izbegava se bilo kakvo veselje.
Međutim, Vrščani su kroz istoriju pronašli način da noć uoči posta pretvore u takozvani „mrsni ispraćaj“. Okupljanje ispred kuća, loženje manjih vatri i pečenje kobasica nastalo je kao poslednja prilika za obilan obrok i druženje pre nego što nastupi dan žalosti i strogog uzdržavanja.
Tradicija ispred kapije
„Ovo nije prkos crkvenom pravilu, već stari narodni način da se komšiluk okupi, da se pozdravi leto i iznese ono najbolje iz pušnice ili sveže pripremljeno pre nego što nastupi post. To je tradicija naših dedova“, objašnjavaju stariji stanovnici Vršca.
Multietnički koreni: Od Urbanove kapele i bakljada do gradskih ulica
Etnološki zapisi i svedočanstva iz prošlog veka otkrivaju da ovaj običaj ima i duboke multietničke i vinogradarske korene. Prema lokalnim zabeleškama, stari Vrščani katoličke veroispovesti — najpre vršački Nemci, a potom Mađari i Srbi koji su prihvatili slavlje — okupljali su se u septembru povodom praznika povezanih sa završetkom radova u polju i krajem berbe u vinogradima.
U sumrak bi se sa početka Ulice Dimitrija Tucovića, peške ili na zaprežnim kolima, u svečanoj povorci sa upaljenim bakljama odlazilo ka kapeli Svetog Urbana u vinogradima. Sveti Urban, kao zaštitnik vinogradara, bio je povod da se uz muziku, mlado vino i pečenje kobasica proslavi uspešna berba grožđa.
Kapeli Svetog Urbana u vinogradima 1964. godine
Vremenom se ovaj narodni duh slavlja uoči jesenjih radova u svesti lokalnog stanovništva prepleo sa praznikom Usekovanja.
Etnološki pojmovnik: Merenje vremena po radovima u polju
Kako se navodi u etnološkoj građi i pojmovnicima narodne kulture Vojvodine, koje baštine ustanove poput Matice srpske, narod u prošlosti nije merio vreme samo po klasičnom kalendaru, već i po crkvenim praznicima koji su označavali smenu godišnjih doba.
Usekovanje je u vršačkom kraju predstavljalo važnu kalendarsku i agrarnu prekretnicu — znak da su letnji poslovi privedeni kraju i da počinju završne pripreme za veliku vršačku berbu grožđa, čuveni „Grožđebal“.
Okupljanje uz vatrište i hranu uoči Sekovanja bilo je simboličan predah vinogradara i ratara pred najvažniji jesenji posao.
Spoj nespojivog koji čuva identitet grada
Iako crkveni velikodostojnici povremeno ukazuju na to da bučno okupljanje i pečenje mesa ne odgovaraju duhu samog praznika koji nastupa sutradan, stanovnici Vršca ovaj običaj ne vide kao nepoštovanje verovanja.
Za njih je to autohtoni mikrolokalni identitet — prilika da se u vremenu brzog života obnovi komšijska bliskost, sačuva sećanje na stare Vrščane i udahne duh tradicije koja živi upravo na ovom podneblju.
Izvor: FB/Stari Vršac - Udruženje Feliks Mileker i internet
Autor članka: Aleksandar Aleksej Korać, glavni i odgovorni urednik portala Unije studenata Vršac
